Czy Twoje dziecko jest jednocześnie bardzo ruchliwe, impulsywne, a jednocześnie potrzebuje stałych schematów, źle znosi zmiany i ma trudności w relacjach z rówieśnikami? Być może nie są to dwa niezależne problemy. Coraz częściej specjaliści rozpoznają u dzieci tzw. AuDHD, czyli współwystępowanie ADHD oraz zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD).
Jeszcze do 2013 roku obowiązujące kryteria diagnostyczne nie pozwalały na jednoczesne postawienie obu diagnoz. Dziś wiemy, że nawet 30–70% osób ze spektrum autyzmu spełnia również kryteria ADHD, a u wielu dzieci z ADHD można zaobserwować cechy charakterystyczne dla spektrum autyzmu. To sprawia, że właściwa diagnoza jest niezwykle ważna i pozwala dobrać skuteczne formy wsparcia.
Spis treści
Czym jest AuDHD?
AuDHD to nie nowa jednostka chorobowa. Jest to określenie opisujące osobę, u której współwystępują:
- ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi),
- zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD).
Oba zaburzenia mają podłoże neurorozwojowe, jednak wpływają na funkcjonowanie dziecka w nieco inny sposób.
ADHD najczęściej wiąże się z:
- trudnościami z koncentracją,
- impulsywnością,
- nadruchliwością,
- problemami z organizacją,
- zapominaniem,
- szybkim nudzeniem się.
Spektrum autyzmu może obejmować:
- trudności w komunikacji społecznej,
- potrzebę przewidywalności,
- sztywność zachowań,
- specyficzne zainteresowania,
- trudności z rozumieniem emocji innych osób,
- odmienne przetwarzanie bodźców sensorycznych.
Kiedy oba zaburzenia współwystępują, objawy wzajemnie się przenikają i tworzą bardzo indywidualny obraz funkcjonowania dziecka.
Jak wygląda dziecko z AuDHD?
Nie istnieje jeden „typowy” obraz AuDHD. Każde dziecko jest inne. Można jednak zauważyć pewne charakterystyczne połączenia zachowań.
Przykładowo dziecko może:
- nie potrafić usiedzieć w miejscu, ale jednocześnie bardzo źle reagować na zmianę planów,
- uwielbiać poznawanie nowych rzeczy, ale odczuwać silny stres podczas wyjazdu lub zmiany klasy,
- bardzo chcieć mieć kolegów, jednak nie wiedzieć, jak podtrzymać rozmowę,
- mówić bez zastanowienia i jednocześnie dosłownie rozumieć wypowiedzi innych,
- być niezwykle kreatywne, ale mieć ogromne trudności z organizacją codziennych obowiązków.
To właśnie takie pozornie sprzeczne zachowania często są pierwszym sygnałem, że warto przyjrzeć się funkcjonowaniu dziecka szerzej.
Objawy AuDHD u dzieci
Trudności z koncentracją
Dziecko:
- szybko się rozprasza,
- zapomina o poleceniach,
- nie kończy rozpoczętych zadań,
- często gubi swoje rzeczy.
Jednocześnie może godzinami zajmować się jednym, bardzo interesującym je tematem.
Impulsywność
Można zaobserwować:
- przerywanie rozmów,
- odpowiadanie zanim padnie pytanie do końca,
- trudności z czekaniem na swoją kolej,
- gwałtowne reakcje emocjonalne.
Trudności społeczne
Dziecko może:
- mieć niewielu przyjaciół,
- nie rozumieć żartów lub ironii,
- zbyt długo mówić na interesujący je temat,
- mieć trudności z odczytywaniem emocji innych osób,
- nie wiedzieć, jak rozpocząć lub zakończyć rozmowę.
Nadwrażliwość sensoryczna
Bardzo często pojawiają się:
- niechęć do określonych ubrań,
- przeszkadzające metki,
- nadwrażliwość na hałas,
- trudności z jedzeniem produktów o określonej konsystencji,
- silna reakcja na intensywne zapachy lub światło.
Regulacja emocji
Dzieci z AuDHD często:
- bardzo intensywnie przeżywają emocje,
- długo dochodzą do równowagi po stresie,
- mają trudności z wyciszeniem się,
- reagują złością lub płaczem na drobne niepowodzenia.
Nie jest to efekt złego wychowania. Wynika z odmiennego funkcjonowania układu nerwowego.
Dlaczego AuDHD jest tak trudne do rozpoznania?
Objawy ADHD i autyzmu często wzajemnie się maskują.
Przykład?
Dziecko z ADHD może wydawać się bardzo towarzyskie, dlatego trudniej zauważyć problemy z rozumieniem relacji społecznych.
Z kolei dziecko w spektrum autyzmu może być spokojne, przez co trudności z koncentracją przypisuje się zmęczeniu lub brakowi motywacji.
Część dzieci przez wiele lat otrzymuje jedynie diagnozę ADHD.
Inne – wyłącznie diagnozę autyzmu.
Dopiero kompleksowa ocena pokazuje pełny obraz funkcjonowania.
Jak wygląda diagnoza AuDHD?
Nie istnieje jedno badanie potwierdzające AuDHD.
Diagnoza obejmuje:
- szczegółowy wywiad z rodzicami,
- analizę przebiegu rozwoju dziecka,
- obserwację zachowania,
- ocenę funkcjonowania społecznego,
- standaryzowane narzędzia diagnostyczne dotyczące ADHD i ASD,
- informacje ze szkoły lub przedszkola,
- ocenę funkcji poznawczych oraz emocjonalnych.
W niektórych przypadkach zespół diagnostyczny może zalecić również konsultację psychiatry dziecięcego lub neurologa.
Jak wygląda terapia?
Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla wszystkich dzieci.
Najlepsze efekty daje terapia dopasowana do indywidualnych potrzeb.
Może obejmować:
Psychologa
Pomaga rozwijać kompetencje emocjonalne, uczy rozpoznawania emocji oraz radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.
Trening Umiejętności Społecznych (TUS)
Dziecko uczy się:
- prowadzenia rozmowy,
- rozwiązywania konfliktów,
- współpracy,
- rozpoznawania emocji,
- funkcjonowania w grupie.
Integrację Sensoryczną (SI)
Jeżeli występują trudności sensoryczne, terapia SI pomaga lepiej organizować informacje płynące ze zmysłów, co przekłada się na większy komfort funkcjonowania.
Logopedię
Niektóre dzieci mają trudności z komunikacją społeczną, rozumieniem przenośni czy prowadzeniem dialogu.
Odpowiednio dobrana terapia logopedyczna wspiera rozwój tych umiejętności.
Współpracę ze szkołą
Odpowiednie dostosowania w szkole często znacząco poprawiają funkcjonowanie dziecka.
